شاید موقع تحلیل قیمت با دو نمودار روبه‌رو شده باشید که هر دو مربوط به یک دارایی و یک بازه زمانی هستند، اما شکل حرکت قیمت در آن‌ها متفاوت است.
نمودار لگاریتمی (Logarithmic Chart) نوعی نمایش قیمت است که فاصله بین قیمت‌ها را بر اساس نسبت تغییرات آن‌ها مشخص می‌کند، نه اختلاف عددی. به زبان ساده، در این نمودار رشد قیمت از ۱۰۰ به ۲۰۰ دلار با رشد از ۱۰۰۰ به ۲۰۰۰ دلار فاصله یکسانی دارد؛ چون هر دو حرکت معادل ۱۰۰ درصد افزایش قیمت هستند.
مقیاس لگاریتمی کمک می‌کند رشدهای درصدی دوره‌های مختلف را بهتر با هم مقایسه کنیم. البته این به معنای برتری همیشگی آن نسبت به نمودار حسابی نیست. انتخاب مقیاس به نوع تحلیل و محدوده تغییرات قیمت بستگی دارد.
در ادامه، تفاوت‌ها و کاربردهای این دو نمودار را بررسی می‌کنیم.
تفاوت نمودار لگاریتمی و حسابی
در نمودار حسابی (Arithmetic Scale)، مقدار بالا یا پایین رفتن قیمت اهمیت دارد؛ یعنی هر ۱۰۰ دلار تغییر قیمت، فاصله یکسانی روی نمودار ایجاد می‌کند. اما در نمودار لگاریتمی (Log Scale)، درصد تغییر قیمت اهمیت دارد؛ یعنی رشد قیمت از ۱۰۰ به ۲۰۰ دلار و از ۱۰۰۰ به ۲۰۰۰ دلار با فاصله یکسانی نمایش داده می‌شود، چون قیمت در هر دو حالت ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
| نمودار حسابی (Arithmetic Scale) | نمودار لگاریتمی (Log Scale) |
| تغییرات قیمت را بر اساس اختلاف عددی نمایش می‌دهد. | تغییرات قیمت را بر اساس درصد تغییرات نمایش می‌دهد. |
| هر ۱۰۰ دلار تغییر قیمت، فاصله یکسانی روی نمودار ایجاد می‌کند. | هر بار دو برابر شدن قیمت، فاصله یکسانی روی نمودار ایجاد می‌کند. |
| برای بررسی تغییرات عددی قیمت مناسب‌تر است. | برای مقایسه تغییرات درصدی قیمت مناسب‌تر است. |
| در روندهای با رشد چندبرابری، حرکات ابتدایی قیمت کوچک‌تر دیده می‌شوند. | در روندهای با رشد چندبرابری، تغییرات درصدی دوره‌های مختلف بهتر دیده می‌شوند. |
| برای بررسی حرکت‌های محدود قیمت کاربرد دارد. | برای بررسی روندهای بلندمدت با تغییرات بزرگ قیمت کاربرد دارد. |
| خطوط روند را بر اساس تغییرات عددی قیمت نمایش می‌دهد. | خطوط روند را بر اساس تغییرات نسبی قیمت نمایش می‌دهد. |
مثال از تفاوت دو مقیاس
فرض کنید قیمت یک دارایی در سه مرحله افزایش پیدا کند:
| حرکت قیمت | افزایش دلاری | رشد درصدی |
| ۱۰۰ به ۲۰۰ دلار | ۱۰۰ دلار | ۱۰۰٪ |
| ۲۰۰ به ۴۰۰ دلار | ۲۰۰ دلار | ۱۰۰٪ |
| ۴۰۰ به ۸۰۰ دلار | ۴۰۰ دلار | ۱۰۰٪ |
حالا اگر این تغییرات را روی نمودار حسابی ببینیم، متوجه می‌شویم که هر حرکت دو برابر حرکت قبلی ارتفاع دارد و هرچه قیمت بالاتر می‌رود، شیب نمودار هم بیشتر می‌شود.
اما در نمودار لگاریتمی، هر سه حرکت با ارتفاع یکسانی نمایش داده می‌شوند، چون قیمت در هر مرحله ۱۰۰ درصد رشد کرده است. اگر این رشدها در بازه‌های زمانی برابر اتفاق بیفتند، نمودار هم به شکل یک خط صاف و صعودی دیده می‌شود.
پس صرف اینکه شیب نمودار حسابی بیشتر شده، به این معنی نیست که قیمت از نظر درصدی هم با سرعت بیشتری رشد کرده است.
نمودار لگاریتمی چگونه کار می‌کند؟
برای درک کارکرد نمودار لگاریتمی، کافی است به نحوه نمایش قیمت‌ها روی محور عمودی توجه کنید:
- محاسبه تغییرات: نمودار به جای اختلاف عددی قیمت‌ها، نسبت تغییرات آن‌ها را در نظر می‌گیرد.
- نمایش فاصله قیمت‌ها: فاصله ۱۰ تا ۱۰۰ دلار با فاصله ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار برابر نمایش داده می‌شود، چون قیمت در هر دو مرحله ۱۰ برابر شده است.
- نمایش روند قیمت: رشدهای درصدی برابر، ارتفاع یکسانی روی نمودار ایجاد می‌کنند و مقایسه تغییرات قیمت در دوره‌های مختلف را آسان‌تر می‌کنند.
در واقع، نمودار لگاریتمی قیمت واقعی دارایی را تغییر نمی‌دهد و فقط نحوه نمایش آن روی نمودار را عوض می‌کند.
کاربرد نمودار لگاریتمی در تحلیل تکنیکال
مهم‌ترین کاربرد نمودار قیمت لگاریتمی، بررسی روندهایی است که در آن‌ها قیمت در طول زمان تغییرات بزرگی داشته است.
در تحلیل تکنیکال فارکس، قبل از انتخاب مقیاس باید مشخص کنیم هدف ما بررسی تغییرات عددی قیمت است یا مقایسه رشد و افت نسبی آن.
برای مثال، هنگام بررسی یک حرکت محدود در جفت‌ارز EUR/USD، مقیاس حسابی امکان مشاهده مستقیم فاصله‌های قیمتی و پیپ‌ها را فراهم می‌کند. در مقابل، برای بررسی یک دارایی که طی چند سال چند برابر شده، مقیاس لگاریتمی تصویر مناسب‌تری از تغییرات نسبی قیمت ارائه می‌دهد.
بررسی روندهای بلندمدت
در نمودارهای چندساله، افزایش قابل‌توجه قیمت می‌تواند بخش ابتدایی نمودار حسابی را فشرده کند.
در چنین شرایطی، تغییر مقیاس به لگاریتمی باعث می‌شود حرکت‌های درصدی دوره‌های ابتدایی نیز فضای بیشتری برای بررسی داشته باشند.
البته طولانی بودن بازه زمانی به‌تنهایی دلیل انتخاب نمودار لگاریتمی نیست. میزان تغییر قیمت در آن بازه اهمیت بیشتری دارد.
رسم خط روند روی مقیاس لگاریتمی
یک خط مستقیم صعودی در نمودار حسابی نشان‌دهنده افزایش عددی ثابت قیمت در بازه‌های زمانی برابر است. همان خط در نمودار لگاریتمی نشان‌دهنده رشد با نسبت ثابت در بازه‌های زمانی برابر است.
در نتیجه، خط روندی که روی نمودار حسابی رسم می‌کنید، از نظر هندسی و تحلیلی با خط روند لگاریتمی یکسان نیست.
برای بررسی خط روند به این نکات توجه کنید:
- پیش از رسم خط روند، مقیاس موردنظر را انتخاب کنید.
- اگر مقیاس را تغییر دادید، اعتبار خط روند قبلی را دوباره بررسی کنید.
- شکست یک خط روند را بر اساس همان مقیاسی ارزیابی کنید که تحلیل بر مبنای آن انجام شده است.
سطوح حمایت و مقاومت افقی از این نظر متفاوت هستند. تغییر مقیاس، قیمت یک سطح افقی را عوض نمی‌کند و فقط موقعیت ظاهری آن روی نمودار تغییر می‌کند.
نمودار لگاریتمی بهتر است یا حسابی؟
انتخاب بین نمودار لگاریتمی و حسابی به این بستگی دارد که می‌خواهید چه چیزی را در حرکت قیمت بررسی کنید. اگر هدفتان مقایسه رشد درصدی قیمت در یک روند بلندمدت است، نمودار لگاریتمی تصویر بهتری به شما می‌دهد. اما اگر می‌خواهید ببینید قیمت دقیقا چقدر بالا یا پایین رفته، نمودار حسابی بیشتر به کارتان می‌آید.
| شرایط تحلیل | مقیاس پیشنهادی |
| بررسی رشد چندساله بیت کوین | لگاریتمی |
| مقایسه حرکت‌های درصدی در قیمت‌های متفاوت | لگاریتمی |
| رسم روند مبتنی بر رشد درصدی | لگاریتمی |
| بررسی نوسان محدود EUR/USD | حسابی |
| مشاهده فاصله عددی ورود تا حد ضرر | حسابی |
| بررسی بازار کم‌نوسان در یک بازه کوتاه | حسابی |
| بررسی یک دارایی با رشد چندبرابری | لگاریتمی |
تغییر مقیاس نباید صرفا به این دلیل انجام شود که نمودار ظاهر بهتری پیدا می‌کند یا یک خط روند دلخواه را تایید می‌کند.
آموزش فعال‌سازی نمودار لگاریتمی در تریدینگ ویو
برای فعال‌سازی Log Scale در TradingView نیازی به نصب اندیکاتور ندارید. این قابلیت بخشی از تنظیمات محور قیمت است.
مراحل انجام کار:
- وارد سایت TradingView شوید و نمودار دارایی موردنظر را باز کنید.
- روی محور قیمت در سمت راست نمودار راست‌کلیک کنید.
- از گزینه‌های مربوط به مقیاس، Logarithmic را انتخاب کنید.
- نمودار با مقیاس لگاریتمی نمایش داده می‌شود.
- برای بازگشت به مقیاس حسابی، گزینه Regular را انتخاب کنید.
در برخی چیدمان‌های تریدینگ ویو، دکمه Log یا L نیز در پایین محور قیمت نمایش داده می‌شود.
بعد از فعال‌سازی، قیمت‌های واقعی تغییر نمی‌کنند. آنچه عوض می‌شود فاصله بصری قیمت‌ها روی محور عمودی است.
تفاوت حالت Log و Percent در TradingView
در تریدینگ ویو، حالت Logarithmic با Percent یکسان نیست.
در حالت Logarithmic، فاصله‌های محور قیمت بر اساس نسبت تغییرات قیمت تنظیم می‌شوند.
در حالت Percent، قیمت‌ها نسبت به قیمت مبنای نمودار به درصد بیان می‌شوند، اما خود مقیاس درصدی خطی است.
بنابراین نمایش درصد روی محور قیمت به معنی فعال بودن مقیاس لگاریتمی نیست.
محدودیت‌های نمودار لگاریتمی
مقیاس لگاریتمی برای مقایسه تغییرات نسبی مناسب است، اما چند محدودیت دارد که باید پیش از تحلیل در نظر بگیرید.
نمایش قیمت‌های صفر و منفی: لگاریتم حقیقی صفر و اعداد منفی تعریف نشده است. بنابراین یک محور قیمت لگاریتمی استاندارد نمی‌تواند این مقادیر را به شکل مستقیم نمایش دهد.
تفاوت برداشت از شیب قیمت: شیب یک خط در نمودار لگاریتمی نشان‌دهنده همان میزان تغییر عددی در نمودار حسابی نیست. برای مقایسه دو تحلیل باید مقیاس آن‌ها را نیز بررسی کنید.
تغییر هندسه ابزارهای ترسیمی: پس از تغییر مقیاس، موقعیت بصری خطوط مورب و ابزارهای وابسته به فاصله قیمتی تغییر می‌کند. بنابراین نباید بدون بررسی مجدد از تحلیل ترسیمی قبلی استفاده کرد.
سخن آخر
نمودار لگاریتمی ابزاری برای نمایش قیمت بر اساس نسبت تغییرات است. در این مقیاس، رشدهای درصدی برابر با ارتفاع یکسان نمایش داده می‌شوند؛ حتی اگر اختلاف عددی قیمت‌ها متفاوت باشد.
برای بررسی روندهای بلندمدت و رشدهای چندبرابری، استفاده از مقیاس لگاریتمی انتخاب مناسبی است. در مقابل، زمانی که اختلاف عددی قیمت‌ها و فاصله‌های قیمتی اهمیت بیشتری دارند، نمودار حسابی کاربرد مستقیم‌تری دارد.
سوالات متداول درباره نمودار لگاریتمی
چطور نمودار لگاریتمی رو در متاتریدر ۴ و ۵ فعال کنیم؟
متاتریدر ۴ و ۵ به‌صورت پیش‌فرض گزینه مستقیمی برای فعال‌سازی مقیاس لگاریتمی ندارند. برای نمایش چارت لگاریتمی باید از اندیکاتور یا ابزار جانبی سازگار با نسخه متاتریدر استفاده کنید.
چطور نمودار لگاریتمی رو در تریدینگ ویو گوشی فعال کنیم؟
در اپلیکیشن TradingView وارد نمودار شوید و از بخش تنظیمات مقیاس قیمت، گزینه Logarithmic را انتخاب کنید. محل قرارگیری این گزینه با توجه به نسخه اپلیکیشن و سیستم‌عامل متفاوت است.
نمودار نیمه لگاریتمی با نمودار لگاریتمی چه فرقی داره؟
در نمودار نیمه لگاریتمی (Semi-Log Chart)، فقط یکی از محورها لگاریتمی است. نمودار قیمت لگاریتمی که در تحلیل تکنیکال استفاده می‌شود، در واقع نیمه لگاریتمی است؛ چون محور قیمت لگاریتمی و محور زمان خطی باقی می‌ماند. در نمودار تمام لگاریتمی، هر دو محور مقیاس لگاریتمی دارند.
چطور نمودار لگاریتمی رو در اکسل رسم کنیم؟
برای رسم نمودار لگاریتمی در Excel، ابتدا نمودار را ایجاد کنید. سپس روی محور عمودی راست‌کلیک کرده، گزینه Format Axis را انتخاب کنید و Logarithmic Scale را فعال کنید. توجه داشته باشید که برای استفاده از این مقیاس، مقادیر محور باید مثبت باشند.
چطور نمودار لگاریتمی رو در مفید تریدر فعال کنیم؟
برای نمایش نمودار لگاریتمی در مفید تریدر می‌توانید از اندیکاتور LogarithmicScale یا LogScale سازگار با نسخه نرم‌افزار استفاده کنید. پس از نصب اندیکاتور، آن را از بخش Navigator روی نمودار اجرا کنید. عملکرد این ابزار به نسخه مفید تریدر و سازگاری اندیکاتور بستگی دارد.